– Nie każda zmiana musi oznaczać coś niepokojącego, ale każdą budzącą wątpliwości warto skonsultować ze specjalistą – mówi dr Małgorzata Terlecka-Maciejewska, dyrektor ds. medycznych skierniewickiego szpitala.

Skalę problemu pokazują dane Krajowego Rejestru Nowotworów. W 2023 r. w Polsce odnotowano 4458 zachorowań na czerniaka skóry: 2178 u mężczyzn i 2280 u kobiet.

Wczesne rozpoznanie zmienia rokowanie

O rokowaniu decyduje przede wszystkim stopień zaawansowania nowotworu, w tym grubość jego nacieku i obecność przerzutów. Krajowy Rejestr Nowotworów podaje, że w grupie chorych z czerniakiem o grubości do 1 mm, bez owrzodzenia, dziesięcioletnie przeżycie wynosi 97 proc. Ten wskaźnik opisuje określoną grupę pacjentów; nie jest uniwersalną miarą skuteczności leczenia każdego czerniaka.

Pierwszym krokiem jest ocena skóry. Dermatoskopia pozwala lekarzowi obejrzeć struktury niewidoczne gołym okiem, zwykle w dziesięciokrotnym powiększeniu. Jest badaniem nieinwazyjnym i pomaga ustalić, które zmiany wymagają dalszej diagnostyki.

Jeżeli powstaje podejrzenie czerniaka, standardowym postępowaniem jest wycięcie całej zmiany z niewielkim marginesem skóry i przekazanie jej do badania histopatologicznego. Dopiero ocena tkanki pod mikroskopem pozwala potwierdzić rozpoznanie oraz określić cechy potrzebne do zaplanowania leczenia. Polskie wytyczne nie zalecają natomiast profilaktycznego wycinania znamion, które nie budzą podejrzenia czerniaka.

Mała zmiana także może wymagać konsultacji

Obserwacja nie powinna ograniczać się do pieprzyków znanych od dzieciństwa. Czerniak może rozwinąć się zarówno w istniejącym znamieniu, jak i jako nowa zmiana. Podczas badania należy oceniać skórę całego ciała, również miejsca trudniej dostępne, takie jak owłosiona skóra głowy, podeszwy stóp czy przestrzenie między palcami.

Pomocą w samoobserwacji jest reguła ABCDE. Porządkuje ona cechy, na które należy zwracać uwagę: asymetrię, nieregularne brzegi, niejednolitą barwę, średnicę oraz ewolucję, czyli zmianę wyglądu w czasie. Sygnałem do konsultacji jest również znamię wyraźnie odmienne od pozostałych.

Czerniak może mieć mniej niż 6 mm średnicy. Nie należy zatem czekać, aż zmiana urośnie do rozmiaru opisywanego w poradnikach. Powodem do umówienia wizyty są także świąd, krwawienie, pojawienie się nowej zmiany lub zmiana wyglądu dotychczasowej. Samodzielne oględziny służą wychwyceniu sygnału alarmowego, nie postawieniu diagnozy.

Ochrona skóry nie kończy się po wakacjach

Większej czujności wymagają osoby z licznymi znamionami, jasną karnacją oraz rodzinnym obciążeniem nowotworami skóry. Znaczenie mają również przebyte oparzenia słoneczne, w tym te z dzieciństwa. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje na rakotwórcze działanie promieniowania ultrafioletowego, pochodzącego zarówno ze słońca, jak i ze sztucznych źródeł.

Badanie znamion powinno iść w parze z ograniczaniem ekspozycji na UV. WHO zaleca korzystanie z cienia, osłanianie skóry ubraniem, nakrycie głowy, okulary z ochroną UV oraz preparaty przeciwsłoneczne na odsłonięte części ciała. Odradza korzystanie z solarium. O potrzebie ochrony przypomina indeks UV: środki ostrożności są zalecane przy wartości 3 i wyższej. Krem z filtrem nie powinien służyć do wydłużania czasu spędzanego na słońcu.

Regionalny program wymaga oceny efektów

Zaproszenie do kontroli znamion wpisuje się w projekt „Łódzkie dla profilaktyki”, uruchomiony w kwietniu. Samorząd zapowiedział 145 działań kierowanych do 300 tys. mieszkańców. Zakładany zasięg dotyczy całego projektu, obejmującego również edukację zdrowotną, szczepienia i fizjoterapię. Nie jest informacją o liczbie wykonanych badań dermatologicznych.

Według Urzędu Marszałkowskiego w 2026 r. na ochronę zdrowia przeznaczono 256 mln zł, w tym około 100 mln zł na infrastrukturę i sprzęt placówek medycznych. Na programy profilaktyczne w regionie przewidziano 5,7 mln zł.

Dla oceny skuteczności przedsięwzięcia potrzebne będą dane o liczbie przebadanych osób, wykrytych nieprawidłowościach i dalszym losie pacjentów. Wrześniowy komunikat nie podaje liczby dodatkowych miejsc na badania ani czasu oczekiwania na konsultację. To informacje istotne dla mieszkańca, który po przeczytaniu zaproszenia chce rzeczywiście dostać się do lekarza.